Terapia integracji sensorycznej w pracy z dziećmi autystycznymi

 

W artykule zostaną przedstawione najczęstsze objawy dotyczące niewłaściwych procesów sensorycznych u dzieci z autyzmem.

 

Autyzm u każdego dziecka z postawioną diagnozą ma inny obraz. Dzieci te sprawiają wrażenie niezainteresowanych nawiązywaniem więzi z otoczeniem, nie przytulają się, nie utrzymują kontaktu wzrokowego. Tymczasem u dzieci z autyzmem brak reakcji na bodźce zewnętrzne jest wtórny wobec deficytów w zakresie możliwości percepcyjnych. Brak zdolności radzenia sobie z licznymi bodźcami płynącymi z otoczenia skutkuje zamykaniem się  na nie, lub przeciwnie, szeregiem zachowań o charakterze autostymulacyjnym i poszukującym.

 

Terapia integracji sensorycznej ma za cel poprawić (Za Ayres.):

 

-zakłóconą rejestrację bodźców i procesy modulacji reakcji sensorycznych,

 

-słabe inicjowanie,

 

-słabe planowanie motoryczne i organizację zachowania,

 

-osłabione umiejętności wyobrażeniowe,

 

-deficyty w zakresie ograniczenia możliwości poznawczych,

 

-umiejętności społeczne.

 

Twórczyni metody integracji sensorycznej wyróżniła trzy rodzaje problemów dotyczących niewłaściwych procesów sensorycznych u dzieci autystycznych. 

 

1.  Problemy związane z rejestracją bodźców wejściowych spowodowane nieprawidłową pracą układu limbicznego mózgu.

 

2. Problemy związane z zaburzeniami modulacji danych wejściowych.

 

3. Zakłócenia uruchamiania procesów motywacyjnych.

 

 

 

Objawy zaburzeń integracji sensorycznej u dzieci z autyzmem i postępowanie terapeutyczne:

 

 

 

Układ dotykowy:

 

Nietypowe oznaki to:

 

- poszukiwanie mocnego docisku,

 

- nietolerancja nowych rzeczy, ubrań, zabiegów higienicznych (szczególnie w obrębie   twarzy, dłoni, stóp, nietolerancja delikatnego dotyku),

 

- drapanie się, 

 

- używanie przez dziecko nietypowych reakcji obronnych (np. podpieranie się na pięściach a nie na dłoniach, chodzenie na palcach),

 

- szukanie i jednoczesne unikanie różnych faktur,

 

- trudności w utrzymywaniu przedmiotu,

 

- tendencja do szukania dużej ilości doznań oralnych proprioceptywnych, gryzienia, żucia,

 

- dziecko szuka docisku na końcowe partie ciała np. stuka palcami, dociska uszy, nos, stawy,

 

- fascynacja wibrującymi zabawkami,

 

- machanie lub klaskanie rękami,

 

- chodzenie  na palcach.


 

 

 

Układ przedsionkowy

 

Nietypowe objawy:

 

- poszukiwanie wrażeń przedsionkowych ( kręcenie się, nieustanny ruch, uderzenie się w uszy)

 

- unikanie wrażeń przedsionkowych (unikanie ruchu, niepewność grawitacyjna, niepokój przy zadaniach równoważnych).

 

 

 

System słuchowy

 

Oznaki zakłóceń odbioru wrażeń słuchowych mogą się przejawiać poprzez:

 

- Brak tolerancji głośniejszych dźwięków związanych z życiem codziennym (np. odkurzacza),

 

- wydawanie głośnych nietypowych dźwięków,

 

- uderzanie w uszy, zatykanie ich, zasłanianie,

 

- wychwytywanie odległych dźwięków z tł,a

 

- śpiewanie określonych powtarzających się fraz muzycznych,

 

- łatwa rozpraszalność uwagi.

 

 

 

System wzrokowy

 

Zakłócenia pracy systemu wzrokowego u dziecka z autyzmem mogą wyrażać się poprzez takie zachowania jak:

 

- dociskanie gałek ocznych palcami,

 

- fascynacja kątami i układem linii, wzorami i sekwencją układu elementów,

 

- fiksacją wzroku na wirujących obiektach,

 

- machanie rękami i palcami przed oczyma.

 

 

 

System węchowy i smakowy

 

Objawy nietolerancji na bodźce węchowe i smakowe:

 

- większa reaktywność na zapachy pomieszczeń,

 

- upodobanie do wąchania zapachów z ciała,

 

- częste branie do ust palców i intensywne ślinienie się,

 

- o nadwrażliwości smakowej świadczy  preferencja smaku słodkiego i słonego,

 

- ograniczony repertuar żywieniowy, wzmożony odruch wymiotny.

 

Dla autyzmu charakterystyczny jest niezwykle zróżnicowany obraz kliniczny zachowania dziecka autystycznego. Widoczne jest to także podczas oceny funkcjonowania systemów zmysłów i podczas prowadzenia terapii integracji sensorycznej. W pracy z dziećmi autystycznymi najważniejsza jest celowa i kontrolowana stymulacja zmysłowa, której towarzyszy bieżące odczytywanie werbalnych i niewerbalnych sygnałów płynących od dziecka oraz praca nad normalizacją odbioru wrażeń zmysłowych, mająca na celu wyhamowywanie reakcji obronnych i ograniczanie zachowań o charakterze autostymulacyjnym. W trakcie terapii terapeuta manipuluje otoczeniem w taki sposób aby dostarczyć dziecku pożądanych bodźców nie narzucając  mu ich. Największy postęp uzyskuje się wówczas gdy dziecko samodzielnie zaczyna kierować działaniami i inicjować  akcję w otoczeniu. Zadaniem terapii integracji sensorycznej jest oddziaływanie na orientację, pobudzenie i uwagę co z kolei wpływa na kontakt wzrokowy i wytwarzanie dźwięków. 

Teoria integracji sensorycznej dzieci z autyzmem jest ważnym narzędziem, którego użycie należy jednakże uważnie i nieustannie monitorować. Spodziewane efekty:

-poprawa zakłóconej rejestracji bodźców i procesów modulacji reakcji sensorycznych,

-poprawa planowania motorycznego  i organizacji zachowania,

- poprawa organizacji zachowania,

- poprawa w zakresie umiejętności społecznych.

 

Anna Polek